نکات مهم درس و پاسخ خود آزمایی تاریخ ادبیات 2 درس6تا11
خودآزمايي هاي نمونه ي درس ششم ص53
1)چه عواملي سبب برجستگي غزل هاي كليم كاشاني و شهرت وي شده است؟
ابداع معاني و خيال هاي رنگين .
2)دشواري شعر صائب به چه سبب است؟
به تازگي مضمون و تصاوير شاعرانه ي او مربوط مي شود .
3)ويژگي غزل ها و ساير شعرهاي بيدل را بنويسيد.
خيال بندي و نازك انديشه هاي شاعرانه و به كار بردن مضمون هاي بديع و گاهي دور از ذهن – غزل ها و مثنوي هايش رنگ عرفاني تندي دارد كه در پاره اي موارد كمي رنگ فلسفي به خود مي گيرد .
4)شاهكار شاعري صائب چه نوع شعري است و چه محتوايي دارد؟
شاهكار شاعري صائب غزل هاي فارسي اوست كه آميخته اي از عرفان و حكمت و معني آفريني اند .
5)با توجه به ويژگي هاي شعري عصر صائب، بيت زير را بررسي كنيد.
جان مي رسد به لب ، منِ شيرين كلام را
تا حرف تلخي از دهنِ يار مي كشم
استفاده از الفاظ و زبان محاوره .
7)دو مثنوي از آثار بيدل را نام ببريد.
عرفات – محيط اعظم .
نكات مهم درس ششم
آفريننده ي معنا و مضمون لقب كليم همداني مي باشد .
كليم همداني نزد شاه جهان عنوان ملك الشعرايي را يافت.
كليم همداني به طالبا و كاشاني هم معروف است.
كليم همداني ملقّب به خلاق المعاني ثاني ميباشد.
كليم سرانجام در كشمير در سال 1061ه. در گذشت.
ميرزامحمّد علي به صائب يا صائبا شهرت دارد.
صائب تبريزي شهسوار ميدان خيال مي باشد.
از آثار وي ميتوان به قندهار نامه – محمود واياز اشاره كرد.
شاهكار صائب غزل هاي فارسي اوست.
مي توان صائب را پهلوان شاعران سبك هندي در داخل ايران و بيدل را شهسوار
سخن پارسي در قلمرو اين زبان در خارج از ايران دانست.
از آثار بيدل مي توان به نكات – مراسلات – عرفات ومحيط اعظم اشاره كرد.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس هفتم ص 61
1)چه عواملي سبب بيماري و فساد سبك نويسندگي پارسي در عصر قائم مقام شد؟
عاميانه شدن نثر و درآميختن آن با الفاظ و تعبيرات تازي.
2)ويژگي هاي نثر قائم مقام را ذكر كنيد.
سادگي – صراحت بيان – ايجاز و پختگي.
3)عواملي را كه سبب تحوّل نثر فارسي و رواج ساده نويسي پس از قائم مقام شد، بنويسيد.
– رواج صنعت چاپ و تأسيس و گسترش روزنامه نويسي.
– گسترش سواد خواندن و نوشتن در بين مردم.
–رواج سفرنامه نويسي.
– رواج و گسترش ترجمه از زبان هاي اروپايي.
4)چند اثر عصر قائم مقام را كه سرمشق ساده نويسي بوده اند،نام ببريد.
حاجي بابا اصفهاني – مسالك المحسنين – سياحت نامه ي ابراهيم بيك.
5)مسالك المحسنين چه نوع اثري است و موضوع آن چيست؟
يك نوع سفر نامه ي تخيّلي است.
سفر رويايي گروهي است با تخصّص هاي گوناگون كه مأمور مي شوند به قلّه ي دماوند صعود كنند.
6)نويسنده ي كتاب حاجي بابا اصفهاني كيست و هدف او از نوشتن اين اثر چه بوده است؟
جيمز موريه – نويسنده ي انگليسي .
او اين كتاب را به قصد انتقاد از ايرانيان عصر قاجاري و برخي از آداب و رسوم آن زمانه نوشته است.
7)دو درس حاكم و فرّاشان و سفر به بصره از ادبيّات سال اول (1)را از نظر نوع نثر و سبك نويسندگي با هم مقايسه كنيد.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس هشتم ص68
1)پيشگامان انجمن ادبي مشتاق چه كساني بودند و در چه راهي تلاش مي كردند؟
پيشگامان اين انجمن ميرسيّد علي مشتاق، سيد محمّد شعله و آذر بيگدلي بودند و بعد ها گروهي ديگر از قبيل طبيب اصفهاني، ميرزا نصيراصفهاني، سيداحمد هاتف اصفهاني و عاشق اصفهاني هم به آنها پيوستند . اينان كه اغلب تا اين زمان به راه شاعران دوره ي صائب مي رفتند، به تدريج، از اين راه روي برتافتند و احياي سنّت هاي پيشين را كه درعصرحافظ ،
سعدي و مولوي معمول بود، وجهه ي همّت خود قرار دادند.
2)چرا در عصر هاتف، تحوّل شگرفي در فضاي شعر فارسي پديد نيامد؟
چون در اين دوره كار شاعران بيشتر تقليدي بود. يعني توجه به شيوه ي شاعران پيش از خود و تقليد در اين دوره عموميّت پيدا كرده بود و راه را بر هر نوع ابتكاري بسته بود.
3)درباره ي موضوع غزل در عصر هاتف و تفاوت آن با غزل عصر حافظ و مولانا توضيح دهيد.
موضوع غزل هم چنان عشق و هجران و فراق بود امّا به جاي آن كه مانند شاعران عصر حافظ و مولانا بر يك تجربه ي مستقيم و اصيل عارفانه و بيان عواطف اصيل متّكي باشد، بر بازگويي و تكرار و تقليد مضامين عاطفي تكيه داشت.
4)چرا مضمون قصايد در اين دوره، بيش تر مناقب و مراثي اهل بيت است؟
زيرا با وجود آن كه نادر براي ترك مخاصمه ميان مذاهب شيعه و سنّي بسيار كوشيد و ديگر اصراري بررسميّت بي چون و چراي تشيّع در سراسر ايران نداشت، مردم و از آن ميان شاعران و صاحب دلان، عموماً بر مذهب شيعه بودند و از ابراز عواطف ديني خود در شعر لذّت مي بردند.
5) سيد محمّد علي مشتاق كه بود؟ شيوه ي شاعري او را توضيح دهيد.
از طبقه ي سادات اصفهان بود و در اين شيوه ي تازه، به يك معني طريقه ي محتشم را كه در آغاز عهد صفويان تا حدي با شيوه ي پيشينيان هم مربوط مي شد باز آفريني كرد. مشتاق با بازگشت به شيوه ي قدما تا حدّ معتدلي علاقه به صنايع بديعي را هم كه در عصر صائب از ياد رفته بود، از نو برانگيخت. او در شيوه ي قدما به طرز گويندگان عراق و فارس توجّه داشت.
روي گرداني از سبك هندي و بازگشت به شيوه ي شاعران عراقي و خراساني.
خود آزمايي نمونه ي درس نهم ص75
1)آتشكده از كيست و موضوع آن چيست؟
از آذر بيگدلي – كه شرح حال مختصر و گلچيني از اشعار850 شاعر پارسي گوي در آن گرد آمده است.
2)اخوانيات به چه نوع شعري گفته مي شود؟ در اين باره تحقيق كنيد.
به اشعاري كه در مورد دوستان سروده شده باشد مي گويند.
3)در مورد مضمون و لحن ترجيع بند هاتف اصفهاني توضيح دهيد.
ترجيع بند هاتف كه شاهكار سخنوري اوست، شعر ممتازي است كه شاعر در سرودن آن به نمونه هاي پيشين و از آن جمله ترجيع بند سعدي و تركيب بند جمال الدّين عبدالرّزاق نظر داشته است. و مضمون آن عشق عارفانه و دعوت به انصاف و سعه ي صدر است.
4)هنر فروغي در چه نوع شعري جلوه گر شده است؟سرمشق وي در اين كار چه كساني بوده اند؟
هنر فروغي در غزل سرايي است و سرمشق كار او هم غزل هاي شيخ و خواجه ي شيراز است.
نكات مهم درس
قصايد و غزليّات آذر بيش تر بر شيوه ي شاعران عصر سعدي و حافظ است.
آذر با هاتف اصفهاني و صباحي بيدگلي همدم بوده است.
آذربيگدلي به سبب دقّتي كه در شناخت و گزينش اشعار شاعرانه داشته ، به آذر ديرپسند معروف شده است.
هاتف اصفهاني بزرگترين شاعر ترجيع بند مي باشد.
شاخص ترين سخنور شيوه ي بازگشت سيّد حمد هاتف مي باشد كه با ترجيع بند موحّدانه ي خود نام و احترام سزاواري پيدا كرد.
ميرزا عبّاس در ابتدا مسكين تخلّص مي كرد امّا بعد تخلّص فروغي را براي خود برگزيد.
ترجيع بند هاتف مشتمل بر پنج بند است و در همه ي آنها از عشق سخن مي رود و با لحني گرم آدميان را به گذشت وسعه ي صدر و تحمّل عقايد مخالف و سرانجام توجّه به حق به وجهي عارفانه دعوت مي شوند.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس دهم ص 84
1)چرا در عصر صبا،توجّه علما و خواص به شعر فزوني گرفت و گرايش طبقات پايين و پيشه وران نسبت به آن كاهش يافت؟
زيرا ديگر صرف داشتن قريحه براي شعر و شاعري كافي نبود و بدون آشنايي لازم با بعضي اصول و قواعد،هيچ شاعري نمي توانست شعري بسرايد كه نزد ادب شناسان زمانه مقبول افتد.
2)مقصود جمله ي«شعر اين دوره(عصر صبا)شعري آفاقي وعينيت گراست» را توضيح دهيد.
يعني شعر دراين دوره بيشتر محصوصات و عشق مجازي را بيان ميكرد و كمتر چاشني عرفاني داشت.
3)شعر عصر صبا از نظر مضمون و محتوا،چگونه بود؟
از نظرمحتوا و مضمون،هنر شعر اين دوره بازآفريني مضامين و انديشه هايي است كه يك بار ديگر در عصر شكوه مكتب خراساني در ادب فارسي تجربه شده است.
4)وضع تصوّف و شعر صوفيانه در عصر صبا چگونه بود؟
در اين دوره در كنار شعر و شاعري،تصوّف هم نسبت به دوره هاي گذشته تا حدّي رواج پيدا كرد و شعر وسيله ي نشر عقايد و تعاليم عرفا نيز قرار گرفت.
5)سبك شعر و ويژگي شاعري«فتحعلي خان صبا»را توضيح دهيد.
طرز مديحه،شعر او گاهي سبك مسعود سعد را به خاطر مي آورد امّا لطف كلا م و روان سخن مسعود در كلام صبا ديده نمي شد.طرز صبا به ويژه در قصيده سرايي،سرمشق اكثر سخن سنجان عصر وي بوده است؛در شعراو برخي مسامحه ها و ناپختگي هاي انشايي و دستوري و پاره اي سهل انگاري ها در استعمال الفاظ و تركيبات به چشم مي خورد.
6)موضوع كتاب عبرت نامه چيست؟اين كتاب به تقليد ازكدام اثر نوشته شده است؟
مدح فتحعلي شاه و آميخته به اندرز و هجو، به تقليد از تحفةالعراقين خاقاني
7)درباره ي ادبيات حماسي در عصر صبا توضيح دهيد.
شاهان قاجاري گويي از اين لحاظ هم مي خواستند چيزي از سلاطين غزنوي كم نداشته باشند. بنابراين،زمينه طوري فراهم شد كه برخي شاعران _ مانند صبا _ به حماسه روي آوردند و آثاري هم در اين مسير پديد آمد.
منظومه ي خداوند نامه ي صبا حماسه اي مذهبي و شهنشاه نامه ي او كه به وقايع عصر فتحعلي شاه و آقامحمّد خان و جنگ هاي عبّاس ميرزا با سپاه روسيه ي تزاري مي پردازد، حماسه اي تاريخي است كه به تقليد از شاهنامه و بر همان وزن در چهل هزاربيت سروده شده است . علاقه مندي به داستان ها ي كهن و روح حماسه ي ملّي ايران در شعر قاآني در قالب واژه ها و صحنه هاي پر آب و تاب و تلميح به حوادث عصر حماسه ها بروز كرده است.
خودآزمايي هاي نمونه درس يازدهم ص 92
1)درباره ي ويژگي غزليات وقصايدنشاط اصفهاني توضيح دهيد .
غزل هاي اورنگ فلسفي وعرفاني دارد تقليدي استادانه از شيوه ي غزل سرايي حافظ است قصايداو كه دربعضي ازآن ها تركيب هاي ناماُنوس وصنعت پردازي هاي متكلفانه به چشم مي خوردغالباً ًازسادگي بيان ولطف انديشه برخوردارند.
2)شيوه ي زندگي وصال شيرازي چگونه بود؟
او درسايه ي استعداد ادبي وخط شيرين وآوازخوشي كه داشت به محافل انس راه يافت وبه كارشاعري روي آورد . وصال شاعري راهيچ گاه وسيله ي معيشت ونردبان ترقّي در دستگاه ديواني قرارنداد.چون انواع خط را نيكو مي نوشت، از راه كتابت قرآن روزگارمي گذراند و به رونويسي از ديوان هاي شعر و كتب ارزنده توجّهي خاص داشت.
3)آثار يغماي جندقي به چه سبب داراي اهميّت و ارزش است؟
يغما درآثار خود_چه نظم و چه نثر_مظالم و فجايع عصر خويش را ضمن هجو و هزل هاي تند و بي پروا بر ملا مي كند و فساد اجتماعي آن روزگار را به خوبي نشان مي دهد.
4)در مورد شيوه ي نويسندگي و ويژگي نثر يغما ي جندقي توضيح دهيد.
وي عربي نمي دانست و از اين زبان بيزار بود. درنوشته هاي خود نيزاز بكار بردن واژه هاي تازي پرهيز مي كرد و به سره نويسي_ كه در آن زمان مطرح بود_دل بستگي نشان مي داد.
5)درباره ي سبك شاعري و مضامين شعري ميرزا حبيب قاآني توضيح دهيد.
همواره لفظ بر معنا پيشي مي گيرد امّا او درانتخاب الفاظ استوار و سرشار و آوردن تشبيهات خيال انگيز و تعبيرات خوش آهنگ چنان قدرتي از خود نشان مي دهد كه خواننده را مجذوب ميكند و از توجّه به معنا باز ميدارد.او برخلاف پيشينيان از معاني فلسفي و عرفاني كم تر بهره برده و در شعر،سرو كارش بيشتر با طبيعت و امورحسّي است.قاآني در استفاده از قصص و روايات ملّي و استوره هاي ايراني علاقه ي ويژه اي نشان داده است.
6)مثنوي بزم وصال از كيست و به پيروي از كدام اثر پديد آمده است؟
از وصال شيرازي _ او مثنوي بزم وصال را به شيوه ي بوستان پرداخت.